Synagoga w Żółkwi 🕍

Dopiero na mocy wydanego w 1687 roku przywileju króla Jana III Sobieskiego wzniesiono murowaną bożnicę. Powstała ona ze wsparciem władcy między 1692 a 1698 rokiem. Między innymi z tego powodu na cześć monarchy nazywano ją „Di Sobieski-szul” 🫅

Projekt synagogi wykonał najprawdopodobniej pochodzący z Wrocławia architekt Piotr Beber. Koncepcja zakładała, aby budynek stanowił także schronienie dla ludności na wypadek najazdu tatarskiego lub tureckiego, więc musiał mieć charakter obronny 🛡️

Wzniesiono go na planie kwadratu z kamienia, a jego dwumetrowej grubości mury podparto od wschodu i północy przyporami. Łatwopalny dach ukryto za attyką, mającą cechy obronne (posiada otwory strzelnicze). Wykonano także masywne drzwi 🏗️

Obiekt posiadał również wiele elementów dekoracyjnych. Na uwagę zasługuje rytmiczny ciąg półkoliście zakończonych okien oraz attyka, która ozdobiona była sterczynami z ażurowymi wieżyczkami w narożnikach. Samą fasadę ozdabiały herby Sobieskich i Rzeczypospolitej 🏰

Obiekt został jeszcze w XVIII stuleciu rozbudowany o skrzydło zachodnie. Po mającym miejsce w 1833 roku pożarze Żółkwi wyremontowano go, ale już na początku XX wieku gmach wymagał kolejnych napraw. W 1908 roku wyremontowano dach, a w okresie międzywojennym przeprowadzono renowację dekoracji 🧑‍🎨

Upadek bożnicy nastąpił w czasach II wojny światowej. Niemcy świątynię podpalili i częściowo zburzyli. Zagładę przeżyło jedynie ok. 70 żółkiewskich Żydów. Po wojnie, w czasach ZSRR, synagoga została częściowo odbudowana, ale służyła jako magazyn, co doprowadziło do dalszych zniszczeń. W 1992 roku miała miejsce katastrofa budowlana 🏚️

Budowla jest wyjątkowym przykładem jednej z największych w Europie bożnic o charakterze obronnym zbudowanej w stylu renesansu i wzbogaconym o elementy baroku. Została wpisana na nowojorską listę pomników architektury zagrożonych zniszczeniem. Od 2000 roku rozpoczęto prace mające na celu jej odbudowę z przeznaczeniem na Żydowskie Centrum Galicji ✡️

Dziś pokazujemy Wam dziewiętnastowieczną grafikę przedstawiającą żółkiewską synagogę wraz z najbliższą okolicą. Grafika wykonana na podstawie rysunku Jana Matejki ze zbiorów Instytutu Lwowskiego 🖼️ 

W kolejnych postach będą pojawiać się kolejne kresowe ciekawostki, więc zachęcamy wszystkich do śledzenia aktualności 📲