Kartka z kalendarza 🗓️

Ta tragiczna rocznica swoją genezę ma 17 września 1939 roku, kiedy to wojska sowieckie po wcześniejszym porozumieniu z hitlerowskimi Niemcami zajęły wschodnie obszary Rzeczypospolitej.

W celu depolonizacji i sowietyzacji tych ziem okupanci, w latach 1940-1941, dokonali czterech wielkich deportacji zamieszkującej je ludności polskiej w głąb Związku Sowieckiego.

Pierwsza deportacja została rozpoczęta 10 lutego 1940 roku. W jej trakcie wywieziono ok. 220 tys. osób, głównie niższych urzędników państwowych, samorządowców i osadników rolnych z rodzinami.

Drugą deportację przeprowadzono 13-14 kwietnia 1940 roku i objęła ona kobiety i dzieci z rodzin już wcześniej aresztowanych oraz deportowanych, a także zamożniejszych chłopów, leśniczych gajowych, mieszkańców terenów nadgranicznych - łącznie ok. 320 tys. osób. 

Trzecia wywózka zaczęła się 29-30 czerwca 1940 roku. Wtedy deportowano głównie uchodźców wojennych z zachodniej i centralnej Polski w liczbie ok. 240 tys. osób.

Czwarta deportacja miała miejsce 20 czerwca 1941 roku. Objęła ona rzemieślników, kolejarzy, inteligencję techniczną, robotników oraz bogatszych chłopów. Wywieziono wtedy ok. 300 tys. osób. 

Łącznie cztery deportacje dotknęły od 800 tys. do 1,2 mln obywateli wschodnich terenów II Rzeczypospolitej. Wielu z nich, przewożonych w bydlęcych wagonach na Syberię, czy do Kazachstanu, nie przeżyło trwającej kilka tygodni podróży. Po dotarciu na odludne obszary ZSRR masowo umierali ze względu na warunki klimatyczne, brak żywności, lekarstw, wycieńczającą pracę.

Tylko części udało się opuścić Związek Sowiecki wraz z armią generała Andersa na podstawie porozumienia Sikorski-Majski z lipca 1941 roku. Kolejna grupa wyszła z wojskiem Berlinga, a następna dopiero w wyniku tzw. "repatriacji" w latach 1955-1957.